Både på storgarden Eide aust for Sandane og på Austrheim var det kyrkjer i mellomalderen. På Austrheim låg det truleg ei stavkyrkje. Den er nemnd første gong i 1308.
I 1991 vart det funne spor etter kyrkja på Austrheim, og på denne staden vart det i 1991 reist ein minnestein. Kyrkja vart lagd ned ein gong mellom 1598 og 1686.
Ein spesiell steinart gjorde bygdene til Åfjorden til eit lite ”industrisamfunn” for tusen år sidan. Her vart det hogge ut tusenvis av kvernsteinar, og jamvel heilage krossar som no står på fleire stader på Vestlandet, stammar frå steinhoggeria i Hyllestad.
I 1969 gav Stortinget klarsignal til den enorme utbygginga i Aurland, som skulle vare langt inn på 1980-talet. </onlyinclude> Aurland kommunestyre og fylkestinget hadde tilrådd, og stortingsrepresentantane frå Sogn og Fjordane tala varmt for utbygging.
Men etter kvart viste det seg at Oslo Lysverker hadde teke konsesjon så sjølvsagt at dei hadde tjuvstarta med anleggsarbeidet før alt var formelt i orden. Bygdefolk og kommune visste om dette, men det var først då Stortinget gav konsesjon at dei klassiske naturvernarane vakna til live i protest.
Striden om Aurlandsdalen frå 1969 og utover var den første store nasjonale konfrontasjonen mellom naturvernarar og utbygginginsteresser. På den eine sida sto naturvernarar - i hovudsak byfolk. På den andre sto bygdefolk og kommune alliert med kraftutbyggjarane og eit fleirtal på Stortinget.
I striden om Aurlandsdalen vart det for første gong i Noreg tala om «sivil ulydnad» mot stortingsvedtak. Dei mest militante aksjonistane ville lage «lenkegjeng» framfor anleggsmaskinane. Det vart det ikkje noko av i Aurland, men kom for fullt i Mardøla-aksjonane i Romsdal i 1971. Der deltok m.a. seinare justisminister Odd Einar Dørum, og filosofiprofessorane Arne Næss og Sigmund Kvaløy i sit-ned-aksjonar framfor gravemaskinane, og vart fjerna av politiet.
Striden om Aurlandsdalen hamna i dei mest sentrale fjernsynsprogramma i NRK, og fekk førstesideoppslag i riksavisene. Aurlendingane var på si side harme fordi «byfolket» blanda seg inn i det som hende i deira eigen kommune.
Aksjonistane i Aurland fekk ikkje hindra utbygginga, men fekk gjort store endringar m.a. med vassføring og kraftlinebygging slik at Aurlands-reguleringa vart langt meir skånsam enn først planlagd.
Les meir:
